TRUNG TÂM KHUYẾN NÔNG VÀ MÔI TRƯỜNG

Giữa núi rừng xanh mát của xã Thượng Minh, tỉnh Thái Nguyên, Hợp tác xã Yến Dương đang từng bước khẳng định vai trò tiên phong trong phát triển chuỗi giá trị nông sản địa phương. Không chỉ tổ chức sản xuất theo hướng an toàn, hữu cơ và liên kết với người dân xây dựng vùng nguyên liệu, Hợp tác xã còn mạnh dạn đầu tư chế biến sâu, tạo bước đột phá trong nâng cao giá trị gia tăng cho quả bí xanh thơm Ba Bể – đặc sản nổi tiếng của vùng hồ Ba Bể.

Bí xanh thơm Ba Bể là giống cây bản địa có hương thơm đặc trưng, thịt quả dày, vị ngọt thanh và giàu dưỡng chất. Nhờ điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng thuận lợi cùng kinh nghiệm canh tác lâu đời của người dân, sản phẩm luôn được đánh giá cao về chất lượng. Tuy nhiên, trong nhiều năm, bí chủ yếu được tiêu thụ dưới dạng quả tươi nên giá trị kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng. Mỗi vụ thu hoạch, sản lượng tập trung lớn trong khi thời gian bảo quản ngắn khiến giá bán biến động, ảnh hưởng đến thu nhập của người trồng.

Xuất phát từ thực tế đó, Hợp tác xã Yến Dương xác định chế biến sâu là hướng đi trọng tâm nhằm hoàn thiện chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ. Đây không chỉ là giải pháp kéo dài thời gian bảo quản mà còn góp phần đa dạng hóa sản phẩm, gia tăng giá trị nông sản, giảm áp lực tiêu thụ trong mùa vụ và tạo đầu ra ổn định cho vùng nguyên liệu.

Đóng gói sản phẩm trà bí xanh thơm sấy khô tại HTX Yến Dương

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Hợp tác xã đã đầu tư dây chuyền chế biến hiện đại theo quy trình khép kín, đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm và kiểm soát chất lượng. Bí sau thu hoạch được tuyển chọn, làm sạch, loại bỏ ruột và hạt, cắt lát bằng máy tự động trước khi đưa vào hệ thống sấy tuần hoàn ở nhiệt độ thấp. Công nghệ sấy hiện đại giúp giữ được màu sắc tự nhiên, hương thơm đặc trưng và các giá trị dinh dưỡng của sản phẩm. Sau khi sấy, sản phẩm được kiểm tra chất lượng, phân loại, đóng gói và bảo quản theo đúng quy chuẩn trước khi đưa ra thị trường, bảo đảm tính đồng đều, an toàn và kéo dài thời gian sử dụng.

Từ nguồn nguyên liệu chất lượng, Hợp tác xã đã phát triển sản phẩm trà bí xanh thơm sấy khô – sản phẩm chế biến sâu tiêu biểu mang dấu ấn riêng của địa phương. Trà giữ được hương thơm tự nhiên, vị thanh mát, dễ sử dụng và phù hợp với nhiều nhóm khách hàng. Không chỉ là thức uống tốt cho sức khỏe, sản phẩm còn trở thành món quà đặc sản mang đậm bản sắc vùng cao, được người tiêu dùng và du khách đón nhận.

Việc đầu tư chế biến sâu đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Hợp tác xã chủ động thu mua nguyên liệu từ vùng liên kết, tổ chức chế biến quanh năm thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường quả tươi. Nhờ đó, giá trị quả bí xanh thơm được nâng lên, góp phần hạn chế tình trạng "được mùa, mất giá", ổn định đầu ra và nâng cao thu nhập cho người sản xuất.

Song song với đầu tư công nghệ, Hợp tác xã đẩy mạnh xây dựng thương hiệu và chuyển đổi số trong sản xuất. Vùng nguyên liệu được quản lý bằng nhật ký điện tử, áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, giúp minh bạch thông tin và nâng cao niềm tin của người tiêu dùng. Các sản phẩm cũng được quảng bá trên nền tảng số và các sàn thương mại điện tử, từng bước mở rộng thị trường trong và ngoài tỉnh.

Sản phẩm trà bí xanh thơm sấy khô của HTX Yến Dương

Đến nay, Hợp tác xã đã xây dựng được nhiều sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 4 sao như bí xanh thơm tươi, trà bí xanh thơm sấy khô và một số sản phẩm chế biến khác. Đây là kết quả của quá trình đầu tư bài bản theo hướng sản xuất gắn với chế biến, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường.

Không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế, mô hình của Hợp tác xã còn tạo sức lan tỏa tích cực đối với cộng đồng. Hợp tác xã đã liên kết với hơn 300 hộ dân, từng bước hình thành vùng nguyên liệu bí xanh thơm ổn định, tạo nền tảng cho việc chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất và chế biến. Người dân được hỗ trợ kỹ thuật, vật tư đầu vào, hướng dẫn sản xuất an toàn và bao tiêu sản phẩm với giá ổn định, góp phần nâng cao thu nhập, yên tâm phát triển sản xuất. Đồng thời, hoạt động chế biến sâu tạo thêm việc làm cho lao động địa phương, thúc đẩy phát triển kinh tế tập thể và xây dựng vùng nguyên liệu bền vững.

Thời gian tới, Hợp tác xã tiếp tục nghiên cứu và phát triển các sản phẩm mới từ nguồn nguyên liệu bản địa, đặc biệt là các dòng trà thảo mộc kết hợp bí xanh thơm Ba Bể với các loại dược liệu tự nhiên. Đây sẽ là hướng đi góp phần đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị dinh dưỡng, đáp ứng xu hướng tiêu dùng thực phẩm an toàn và thân thiện với sức khỏe.

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, an toàn và giàu giá trị dinh dưỡng, chế biến sâu được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh của nông sản địa phương. Với tư duy đổi mới, mạnh dạn ứng dụng khoa học công nghệ, đầu tư dây chuyền hiện đại và xây dựng chuỗi giá trị khép kín, Hợp tác xã Yến Dương đang từng bước đưa quả bí xanh thơm Ba Bể vươn xa trên thị trường. Mô hình này không chỉ góp phần nâng tầm giá trị đặc sản địa phương mà còn khẳng định vai trò của kinh tế tập thể trong phát triển nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững./.