Để chủ động triển khai các biện pháp phòng, chống dịch, kịp thời hướng dẫn cho các hộ chăn nuôi trâu, bò áp dụng các biện pháp phòng bệnh Viêm da nổi cục (VDNC) nhằm ngăn chặn, khống chế, không để dịch lây lan ra diện rộng, giảm thiểu thiệt hại về kinh tế cho người chăn nuôi. Xin hướng dẫn cách nhận biết và một số biện pháp phòng, chống bệnh VDNC trên đàn trâu, bò như sau:
1. Đặc điểm chung
- Bệnh VDNC (tên tiếng Anh là Lumpy Skin Disease, viết tắt là LSD), còn được gọi là bệnh Da sần, là bệnh truyền nhiễm do một loại vi rút thuộc họ Poxviridae gây ra trên trâu, bò. Vi rút VDNC không lây nhiễm và không gây bệnh trên người.
- Đường truyền lây chủ yếu qua côn trùng đốt như muỗi, ruồi, ve; bệnh cũng có thể lây truyền do vận chuyển trâu, bò mang mầm bệnh, sử dụng chung máng uống, khu vực cho ăn, sữa, tinh dịch và qua tiếp xúc trực tiếp.
- Bệnh thường xảy ra theo mùa, chủ yếu vào những tháng có thời tiết ấm, khi côn trùng hoạt động mạnh và phong phú nhất, gây thiệt hại về năng suất do sản lượng sữa giảm mạnh, giảm khả năng sinh sản, sảy thai, tổn thương da, giảm tăng trọng, gia súc có thể chết, gây tổn thất về kinh tế do hạn chế vận chuyển và thương mại.
2. Triệu chứng, bệnh tích
Trâu, bò mắc bệnh thường có những dấu hiệu dưới đây:
- Sốt cao, có thể trên 41°C, bỏ ăn, suy nhược và gầy yếu.
- Giảm khả năng tiết sữa rõ rệt ở gia súc đang cho con bú;
- Viêm mũi, viêm kết mạc và tiết nhiều nước bọt;
- Sưng hạch bạch huyết bề mặt (hạch trước vai, hạch sau đùi).
- Hình thành các nốt sần có đường kính từ 2 - 5 cm, đặc biệt là ở da đầu, cổ, chân, bầu vú, cơ quan sinh dục và đáy chậu trong vòng 48 giờ sau khi bắt đầu phản ứng sốt. Các nốt sần này có hình tròn, chắc và nhô cao trên da, mô dưới da và đôi khi cả các cơ bên dưới.
- Các nốt sần lớn có thể bị hoại tử và cuối cùng là xơ hóa và tồn tại trong vài tháng; để lại các vết sẹo có thể tồn tại vĩnh viễn.
- Các mụn nước, vết hoại tử và vết loét có thể xuất hiện ở màng nhầy của miệng và đường tiêu hóa cũng như trong khí quản và phổi.
- Chân và các bộ phận vùng bụng khác của cơ thể, như bao da, ức, bìu và âm hộ, có thể bị tiết dịch, khiến con vật không muốn di chuyển.
- Bò đực có thể bị vô sinh vĩnh viễn hoặc tạm thời.
- Bò mang thai có thể sảy thai và động dục trong vài tháng.
- Một số động vật bị bệnh không biểu hiện triệu chứng nhưng mang virus trong máu và có thể truyền bệnh cho động vật khỏe thông qua côn trùng hút máu.
Các nốt sần trên da
3. Các giải pháp chung khi chưa có dịch xảy ra
- Tổ chức rà soát, thống kê toàn bộ các hộ chăn nuôi gia súc (trâu, bò) trên địa bàn để thực hiện ký cam kết với người chăn nuôi không dấu dịch, không bán chạy, không giết mổ, không mua trâu, bò mắc bệnh, nghi mắc bệnh VDNC.
- Tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền bằng nhiều hình thức để người chăn nuôi, các tổ chức, cá nhân buôn bán, vận chuyển, giết mổ trâu, bò hiểu rõ về sự nguy hiểm của bệnh Viêm da nổi cục và các biện pháp phòng, chống.
- Chủ động phối hợp cơ quan thú y cấp tỉnh trong việc theo dõi, giám sát nếu nếu phát hiện trâu, bò nghi mắc bệnh, mắc bệnh VDNC thực hiện lấy mẫu, bảo quản, vận chuyển đến phòng xét nghiệm thuộc Cục Thú y để xét nghiệm, xác định dịch bệnh.
- Hướng dẫn, khuyến cáo người chăn nuôi không chăn thả trâu, bò ra bãi chăn thả chung dẫn đến lây lan dịch bệnh, thường xuyên thực hiện vệ sinh, tiêu độc, khử trùng chuồng trại, môi trường chăn nuôi bằng vôi bột, hóa chất, thực hiện các biện pháp tiêu diệt côn trùng hút máu để tiêu diệt mầm bệnh ngoài môi trường, thực hiện chăn nuôi an toàn sinh học.
- Triển khai tiêm phòng vắc xin phòng bệnh VDNC; phối hợp với các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật tiêm phòng vắc xin, chuẩn bị đầy đủ vật tư, hóa chất phục vụ công tác tiêm phòng đảm bảo đạt hiệu quả.
- Thành lập các đoàn kiểm tra liên ngành, chuyên ngành các cấp thực hiện kiểm tra, kiểm soát hoạt động kinh doanh, buôn bán, vận chuyển, giết mổ trâu, bò và các sản phẩm từ trâu, bò trên địa bàn.
- Đối với các xã, phường, thị trấn: Tăng cường công tác giám sát chặt chẽ tình hình dịch bệnh, giao nhiệm vụ cụ thể, phân công phụ trách địa bàn giám sát cho từng cán bộ chuyên môn, thú y viên, gắn trách nhiệm giám sát dịch bệnh đối với trưởng thôn, xóm, tổ trưởng dân phố. Phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật.
- Đối với hộ chăn nuôi: Chủ động theo dõi sức khỏe gia súc, kịp thời phát hiện các trường hợp gia súc có biểu hiện mắc bệnh, nghi mắc bệnh VDNC, báo cáo chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn và triển khai các biện pháp phòng, chống dịch bệnh; chủ động thường xuyên tổng vệ sinh, phun thuốc sát trùng và sử dụng vôi bột để sát trùng khu vực nuôi, phun thuốc diệt côn trùng hút máu đồng thời chủ động tăng cường dinh dưỡng cho đàn trâu, bò để tăng sức đề kháng; nuôi nhốt trâu, bò; không chăn thả trâu, bò ra bãi chăn thả chung…
4. Các biện pháp đối với các địa phương, các hộ chăn nuôi có gia súc mắc bệnh VDNC
- Tổ chức cách ly triệt để toàn bộ trâu, bò chưa có biểu hiện của bệnh VDNC, không để tiếp xúc với gia súc mắc bệnh, nghi mắc bệnh VDNC; nuôi nhốt riêng trâu, bò mắc bệnh, nghi mắc bệnh để theo dõi, xử lý theo quy định.
- Thực hiện tiêm phòng khẩn cấp vắc xin bao vây ổ dịch, yêu cầu tiêm phòng triệt để 100% trâu, bò trong diện tiêm.
- Thực hiện phun hóa chất khử trùng tiêu độc tại khu vực có dịch (phun hóa chất 2 lần/ngày), sử dụng vôi bột rắc xung quanh khu vực chăn nuôi, khu vực ra vào chuồng nuôi.
- Nâng cao sức đề kháng của trâu, bò bằng cách chăm sóc nuôi dưỡng, tiêm phòng đầy đủ các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như LMLM, Tụ huyết trùng, sử dụng kháng sinh phòng, chống kế phát, đặc biệt chú ý đến gia súc non (bê, nghé) là đối tượng có sức đề kháng yếu dễ bị nhiễm bệnh VDNC.
- Triển khai các biện pháp tiêu diệt côn trùng hút máu bằng cách phát quang bụi rậm quanh khu vực chăn nuôi, thu gom phân rác đem chôn, đốt, không để côn trùng hút máu phát triển, sử dụng các loại thuốc diệt côn trùng hút máu, diệt muỗi, ve, ruồi, mòng nhằm cắt đứt nguồn lây nhiễm từ con ốm sang con khỏe.
- Hỗ trợ chủ vật nuôi có gia súc buộc phải tiêu hủy do dịch bệnh với định mức, quy trình và điều kiện theo quy định tại Nghị định số 02/2017/NĐ-CP ngày 09/01/2017 của Chính phủ về cơ chế, chính sách hỗ trợ sản xuất nông nghiệp để khôi phục sản xuất vùng bị thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh.
- Thực hiện báo cáo cập nhật các trường hợp mắc, nghi mắc bệnh VDNC (trong đó lưu ý, ghi rõ thông tin chủ hộ, địa chỉ, tổng đàn trâu, bò, số gia súc có biểu hiện bị bệnh, thời gian xuất hiện các triệu chứng của bệnh, kết quả điều trị...) trước 16 giờ hàng ngày về Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản để tổng hợp báo cáo UBND tỉnh, Cục Thú y.
- Trong quá trình triển khai thực hiện nếu có Hướng dẫn chỉ đạo mới của Bộ Nông nghiệp và PTNT, Cục Thú y. Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản sẽ điều chỉnh, hướng dẫn các biện pháp phòng, chống dịch theo đúng quy định./.
Trần Thế Hiến – Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thuỷ sản